Odkrycie radu ciekawostki

26 grudnia 1898 roku Maria Skłodowska-Curie i jej mąż Pierre Curie poinformowali świat o odkryciu radu – pierwiastka, który na zawsze zmienił oblicze nauki i medycyny.

Osiągnięcie to nie było efektem nagłego przebłysku geniuszu, lecz wynikiem lat tytanicznej, fizycznej pracy w warunkach, które dziś uznalibyśmy za skandaliczne.

Ostatnia aktualizacja: 28 lipca 2026 | 8:31

20 ciekawostek o odkryciu radu

Odkrycie radu ogłoszono w Boże Narodzenie 1898 roku, zaledwie kilka miesięcy po odkryciu polonu (lipiec tego samego roku). W badaniach pomagał im Gustave Bémont, kierownik pracowni w Szkole Fizyki i Chemii Przemysłowej, którego wkład jest często pomijany w popularnych przekazach.
Aby wyizolować zaledwie 0,1 grama czystego chlorku radu, Maria musiała przerobić własnoręcznie ponad tonę blendy smolistej (rudy uranu). Była to praca fizycznie wyczerpująca - wymagała mieszania wrzącej masy w wielkich kadziach ciężkim, żelaznym prętem.
Laboratorium, w którym dokonano odkrycia, było w rzeczywistości starą, nieogrzewaną szopą, która wcześniej służyła jako prosektorium Szkoły Medycznej. Zimą temperatura wewnątrz spadała do kilku stopni, a latem szklany dach zamieniał pomieszczenie w szklarnię.
Nazwa "rad" pochodzi od łacińskiego słowa radius, oznaczającego promień. Wybrano ją, ponieważ nowy pierwiastek charakteryzował się niezwykle silną emisją promieniowania, znacznie przewyższającą aktywność uranu.
zobacz: 15 ciekawostek o pierwiastku rad
Rad świecił w ciemności własnym, niebieskawym światłem. Małżonkowie Curie byli tym tak zafascynowani, że wieczorami przychodzili do laboratorium, by w ciszy kontemplować swoje "świecące probówki", nieświadomi śmiertelnego zagrożenia, jakie niosło to zjawisko.
Radioaktywność radu jest około milion razy większa niż uranu. Odkrycie to było szokiem dla ówczesnego świata nauki, który uważał atom za niepodzielny i niezmienny.
W procesie badawczym Maria zauważyła, że odpady po wydobyciu uranu z blendy smolistej są bardziej promieniotwórcze niż sam uran. To doprowadziło ją do genialnego wniosku, że w rudzie musi kryć się inny, nieznany dotąd i znacznie potężniejszy pierwiastek.
Maria i Pierre świadomie zrezygnowali z opatentowania metody pozyskiwania radu, choć mogło to uczynić ich milionerami. Uznali, że wiedza należy do ludzkości i powinna być dostępna dla wszystkich naukowców.
W 1903 roku za badania nad promieniotwórczością Maria, Pierre i Henri Becquerel otrzymali Nagrodę Nobla z fizyki. Jednak to za wydzielenie czystego radu Maria otrzymała swoją drugą, samodzielną Nagrodę Nobla (z chemii) w 1911 roku.
zobacz: 7 ciekawostek o Marii Skłodowskiej-Curie
Rad szybko stał się modny. Dodawano go do wszystkiego: pasty do zębów, kremów, czekolady, a nawet wody pitnej, wierząc w jego uzdrawiającą moc. Dopiero po latach, gdy zaczęli umierać ludzie (słynne "radowe dziewczyny" malujące tarcze zegarków), zrozumiano jego zabójcze działanie.
Pierre Curie testował działanie radu na własnej skórze. Celowo przywiązał sobie próbkę do ramienia na 10 godzin, aby obserwować powstające oparzenie i proces gojenia. Był to początek badań nad curieterapią (późniejszą radioterapią) w leczeniu nowotworów.
Maria Skłodowska-Curie do końca życia nosiła przy sobie próbkę radu. Jej notatniki laboratoryjne, a nawet książka kucharska, są do dziś tak silnie napromieniowane, że przechowuje się je w ołowianych skrzyniach, a badacze muszą nosić odzież ochronną, by je przeglądać.
W procesie identyfikacji radu kluczową rolę odegrała analiza widmowa. Eugène-Anatole Demarçay, francuski chemik, pomógł małżonkom potwierdzić istnienie nowej substancji, odnajdując w jej widmie charakterystyczną, nieznaną wcześniej linię fioletową.
Wyizolowanie metalicznego radu (a nie tylko jego soli) udało się Marii dopiero w 1910 roku, już po śmierci Pierra. Dokonała tego wspólnie z André-Louisem Debierne’em, ostatecznie ucinając spekulacje sceptyków, którzy wciąż powątpiewali w istnienie nowego pierwiastka.
Cena radu w latach 20. XX wieku osiągnęła astronomiczny poziom 100 000 dolarów za gram. Maria, mimo sławy, nie mogła sobie pozwolić na zakup wystarczającej ilości do badań. Zbiórkę pieniędzy na 1 gram radu dla Instytutu Radowego w Warszawie zorganizowały amerykańskie kobiety.
Odkrycie radu otworzyło drogę do datowania wieku Ziemi. Dzięki badaniu rozpadu promieniotwórczego naukowcy mogli wreszcie precyzyjnie określić wiek skał, co zrewolucjonizowało geologię i archeologię.
W 1898 roku, gdy ogłaszali odkrycie, nie mieli jeszcze czystej próbki radu, a jedynie dowód na jego istnienie w postaci śladów promieniowania i widma. Przekonanie świata chemików, że to rzeczywiście nowy pierwiastek, zajęło im kolejne cztery lata morderczej pracy przy frakcjonowaniu.
Maria Skłodowska-Curie żałowała po latach, że nazwała ten ważniejszy i łatwiejszy do badania pierwiastek "radem", a nie "polonem". Polon, nazwany na cześć jej ojczyzny, pozostał zawsze w cieniu swojego słynniejszego brata.
Rad ma 33 izotopy, z których wszystkie są promieniotwórcze. Najtrwalszy z nich, rad-226, ma okres półtrwania wynoszący 1600 lat, co oznacza, że próbki wyizolowane przez Marię będą aktywne jeszcze przez tysiąclecia.
Odkrycie radu i polonu było dowodem na to, że atom nie jest najmniejszą, niepodzielną cząstką materii, lecz skomplikowaną strukturą zdolną do przemian i uwalniania energii. To był prawdziwy początek ery atomowej.