O włos od tragedii. Pierwszy spacer w kosmosie Aleksieja Leonowa

Spacer kosmiczny Leonowa (Ria Novosti/Science Photo Library)

18 marca 1965 roku Aleksiej Leonow wykonał pierwszy w historii spacer kosmiczny – wyjście w otwartą przestrzeń, które na moment niemal przerodziło się w tragedię.

Ostatnia aktualizacja: 17 marca 2026 | 3:32

13 ciekawostek o pierwszym spacerze w kosmosie

Data historycznego wyjścia
Pierwszy w historii spacer w otwartej przestrzeni kosmicznej odbył się 18 marca 1965 roku. Bohaterem tego przełomowego wydarzenia był radziecki kosmonauta Aleksiej Leonow, lecący jako drugi pilot na pokładzie statku Woschod 2.
Krótki czas trwania misji
Przebywanie pierwszego człowieka poza statkiem kosmicznym zaplanowano jako bardzo krótką operację badawczą. Aleksiej Leonow spędził w otwartej przestrzeni kosmicznej zaledwie 12 minut i 9 sekund.
Model pierwszego skafandra
Podczas historycznego spaceru w kosmosie radziecki kosmonauta miał na sobie specjalnie zaprojektowany kombinezon o nazwie Bierkut. Była to wczesna i bardzo niedoskonała wersja hermetycznego ubioru chroniącego przed próżnią.
Zabezpieczenie na cienkiej linie
Przebywając na zewnątrz statku, kosmonauta był stale połączony z jego kadłubem, aby nie odlecieć w nieskończoną pustkę. Aleksiej Leonow oddalił się od włazu maksymalnie na odległość pięciu metrów, asekurowany specjalną liną, w której ukryto kabel telefoniczny do komunikacji z dowódcą.
Groźne napuchnięcie skafandra
Brak odpowiedniego ciśnienia w otwartej przestrzeni kosmicznej niemal doprowadził do śmiertelnego wypadku podczas misji. Kombinezon Aleksieja Leonowa nieoczekiwanie powiększył swoją objętość i zesztywniał w próżni kosmicznej do tego stopnia, że kosmonauta stracił możliwość zginania kończyn i chwytania przedmiotów.
Dramatyczna próba powrotu
Powiększony przez próżnię skafander zablokował kosmonaucie drogę powrotną do wnętrza statku kosmicznego Woschod 2. Aleksiej Leonow nie mógł przecisnąć się przez specjalną śluzę powietrzną zwaną Wołga, tracąc cenne sekundy i zapasy życiodajnego tlenu.
Samowolna, ryzykowna decyzja
Aby ocalić życie i zmieścić się we włazie, kosmonauta musiał złamać restrykcyjne procedury bezpieczeństwa. Aleksiej Leonow samodzielnie i bez konsultacji z kontrolą lotów na Ziemi obniżył ciśnienie wewnątrz swojego skafandra poniżej bezpiecznego poziomu, co groziło chorobą dekompresyjną i śmiercią.
Rola radzieckiego dowódcy
Całą operację pierwszego spaceru w kosmosie nadzorował dowódca misji Woschod 2, Paweł Bielajew. Pozostał on wewnątrz kapsuły i utrzymywał łączność ze swoim partnerem znajdującym się na zewnątrz statku.
Niedoszły lot zamiast Gagarina
Przed wykonaniem historycznego spaceru w 1965 roku, Aleksiej Leonow był brany pod uwagę jako kandydat do jeszcze większego zaszczytu. Kosmonauta znajdował się w wąskim gronie kandydatów wytypowanych do pierwszego w historii lotu załogowego, w którym ostatecznie wziął udział Jurij Gagarin.
Start z opóźnieniem orbity
Historyczne opuszczenie statku kosmicznego nie nastąpiło od razu po wejściu na zaplanowaną trajektorię lotu. Aleksiej Leonow wyszedł ze śluzy powietrznej dopiero pod koniec pierwszej pełnej orbity, około półtorej godziny od momentu startu z kosmodromu Bajkonur.
Kolejne wezwanie w kosmos
Po dramatycznym pierwszym spacerze w 1965 roku, Aleksiej Leonow musiał długo czekać na swój powrót poza ziemską atmosferę. Radziecki kosmonauta poleciał w kosmos po raz drugi dopiero dziesięć lat później, jako dowódca statku Sojuz 19, który połączył się z amerykańskim Apollem.
Krótkie słowa pożegnania
Przed fizycznym opuszczeniem statku Woschod 2, kosmonauta otrzymał bardzo zwięzły komunikat od swojego dowódcy. Paweł Bielajew pożegnał wychodzącego w próżnię kolegę krótkim życzeniem powodzenia.
Amerykańska odpowiedź na sukces
Stany Zjednoczone zareagowały na radziecki sukces ze spacerem kosmicznym bardzo szybko, bo zaledwie kilka miesięcy później. Pierwszym Amerykaninem, który powtórzył wyczyn Aleksieja Leonowa, był Edward White podczas misji Gemini IV, zrealizowanej 3 czerwca 1965 roku.