Afera Watergate – rezygnacja Richarda Nixona

17 czerwca 1972 roku amerykańska policja schwytała pięciu mężczyzn podczas próby włamania w kompleksie biurowym w Waszyngtonie. To z pozoru błahe zdarzenie uruchomiło lawinę śledztw, które obnażyły bezprecedensowe nadużycia władzy na najwyższych szczeblach amerykańskiej administracji.tvn24+3

Ostatnia aktualizacja: 28 sierpnia 2026 | 5:24

18 ciekawostek o aferze Watergate

Włamanie miało ułatwić zainstalowanie podsłuchów
Głównym celem czerwcowego włamania do siedziby Partii Demokratycznej było zainstalowanie urządzeń podsłuchowych oraz sfotografowanie dokumentów kampanijnych. Przestępcy działali na zlecenie sztabu dbającego o wygraną urzędującego prezydenta w nadchodzących wyborach.
Tajna grupa nazywała siebie hydraulikami
Osoby odpowiedzialne za włamanie należały do tajnej jednostki operacyjnej Białego Domu, znanej nieoficjalnie pod kryptonimem "Hydraulicy". Ich pierwotnym zadaniem miało być uszczelnianie przecieków tajnych informacji z administracji rządowej do prasy i opinii publicznej.
Dziennikarze prowadzili własne tajne śledztwo
Kluczową rolę w ujawnieniu skandalu odegrało dwóch młodych reporterów dziennika "Washington Post" - Bob Woodward i Carl Bernstein. Przez wiele miesięcy prowadzili oni śledztwo prasowe, regularnie publikując artykuły wskazujące na powiązania włamywaczy z urzędnikami państwowymi.
Tajemniczy informator miał kryptonim Głębokie Gardło
Dziennikarze gazety opierali się na informacjach od wysoko postawionego pracownika administracji państwowej, którego tożsamość ukryli pod pseudonimem "Głębokie Gardło". Dopiero kilkadziesiąt lat później ujawniono, że tajemniczym informatorem był ówczesny wicedyrektor FBI Mark Felt.
Prezydent potajemnie nagrywał swoich gości
W trakcie śledztwa senackiego wyszło na jaw, że Richard Nixon przez wiele lat potajemnie nagrywał spotkania i rozmowy telefoniczne w swoim biurze. Taśmy z Białego Domu, które miały służyć wyłącznie do tworzenia pamiętników, ostatecznie okazały się gwoździem do trumny prezydenta.
Administracja odmawiała wydania taśm śledczym
Przez długi czas Nixon kategorycznie odmawiał przekazania pełnych nagrań prokuratorom, zasłaniając się przywilejem władzy wykonawczej. Dopiero po długiej batalii prawnej amerykański Sąd Najwyższy, w orzeczeniu wydanym 24 lipca 1974 roku, nakazał natychmiastowe wydanie wszystkich kaset.
Istniała taśma z dymiącym pistoletem
Wśród przekazanych materiałów dźwiękowych śledczy odkryli nagranie zarejestrowane 23 czerwca 1972 roku, tuż po wybuchu pierwszego skandalu. Taśma dowiodła, że prezydent osobiście nakazał zablokowanie śledztwa prowadzonego przez FBI za pomocą nacisków CIA.
Sprawa doprowadziła do pierwszego telewizyjnego przesłuchania
Przesłuchania komisji senackiej powołanej do zbadania afery były transmitowane przez amerykańskie stacje telewizyjne na żywo przez kilkaset godzin. Większość Amerykanów śledziła te transmisje, co znacząco wpłynęło na drastyczny spadek zaufania społecznego do najwyższych władz.
Prezydent ogłosił dymisję w wieczornym orędziu
Pozbawiony ostatecznie poparcia własnej partii politycznej Nixon wygłosił wieczorne orędzie do narodu 8 sierpnia 1974 roku. W trzydziestominutowym przemówieniu telewizyjnym prezydent oświadczył, że dla dobra podzielonego narodu ustąpi z zajmowanego stanowiska kolejnego dnia o w południe.
Procedura usunięcia z urzędu została przerwana
Na kilka tygodni przed ostateczną rezygnacją komisja sprawiedliwości Izby Reprezentantów zatwierdziła trzy oficjalne artykuły impeachmentu przeciwko prezydentowi. Dobrowolne ustąpienie ze stanowiska w sierpniu zatrzymało całą procedurę parlamentarną, ratując Nixona przed niemal pewnym osądzeniem.
Następcą został nowo powołany wiceprezydent
Dymisję na ręce amerykańskiego sekretarza stanu Henry'ego Kissingera prezydent złożył ostatecznie 9 sierpnia. W wyniku tego wydarzenia kolejnym przywódcą wolnego świata automatycznie został Gerald Ford, wiceprezydent powołany zaledwie kilka miesięcy wcześniej w miejsce usuniętego Spiro Agnew.
Nixon otrzymał całkowite ułaskawienie za przestępstwa
Zaledwie miesiąc po zaprzysiężeniu nowy prezydent Stanów Zjednoczonych wydał specjalny akt łaski chroniący poprzednika przed jakimikolwiek zarzutami federalnymi. Decyzja Geralda Forda z 8 września uniemożliwiła śledczym zakończenie dochodzenia i postawienie polityka przed sądem kryminalnym.
Dziesiątki urzędników trafiły do więzienia
Afera doprowadziła nie tylko do obalenia rządu, ale również skazania dziesiątek wysokich urzędników państwowych i doradców prezydenckich. Wyroki pozbawienia wolności w zawieszeniu lub bezwzględnego więzienia do 8 lat otrzymało łącznie blisko 70 osób z najbliższego otoczenia politycznego.
Kongres próbował odciąć finansowanie wojny
Pokłosiem ogromnego osłabienia władzy wykonawczej była seria uchwał wprowadzonych do prawa przez amerykański kongres w połowie lat 70. Nowe przepisy miały na celu ograniczenie samowoli prezydenta m.in. w kwestii niejawnego finansowania tajnych zagranicznych interwencji wojskowych.
Watergate zmieniło amerykańskie prawo wyborcze
Skandal wywołany nieprawidłowościami podczas kampanii reelekcyjnej sprowokował szybkie wprowadzenie poważnych poprawek w sposobie zbierania funduszy na politykę. Nowe ustawy nakazały rygorystyczne ujawnianie wszystkich źródeł wsparcia finansowego partii startujących w wyborach ogólnokrajowych.
Afera stworzyła przyrostek oznaczający skandal
Słowo Watergate stało się w mediach i kulturze popularnej stałym określeniem różnego rodzaju skandali korupcyjnych lub afer politycznych na świecie. Wiele późniejszych nieprawidłowości na szczeblu władzy w różnych państwach oznaczano przyrostkiem "-gate".
Ostatni z włamywaczy pracował dla CIA
Złapani podczas próby zainstalowania nielegalnych podsłuchów "hydraulicy" okazali się wysoce wykwalifikowanymi agentami różnych rządowych służb. Czterech z nich było obywatelami Kuby powiązanymi ze środowiskiem antykomunistycznym w Miami, a liderem grupy był były wykwalifikowany oficer CIA.
Nixon utrzymywał wysoką popularność zagraniczną
Pomimo tragicznego zakończenia prezydentury na własnym podwórku i druzgocących doniesień prasowych Nixon był pozytywnie oceniany na arenie międzynarodowej. Jego polityka zagraniczna i łagodzenie zimnowojennego napięcia z Chinami i Związkiem Radzieckim pozwoliły mu zachować renomę w niektórych krajach.

Dodaj ciekawostkę

[wpforms id="5449"]

Afera Watergate pytania

Kiedy dokładnie wybuchła afera Watergate?

Skandal rozpoczął się 17 czerwca 1972 roku. Policja zatrzymała wtedy w Waszyngtonie pięciu mężczyzn włamujących się do sztabu wyborczego Partii Demokratycznej. Siedziba ta znajdowała się w kompleksie biurowym o nazwie Watergate.

Czego szukali włamywacze w biurach Demokratów?

Sprawcy próbowali zdobyć informacje przed nadchodzącymi wyborami prezydenckimi. Kopiowali tajne dokumenty opozycji politycznej. Dodatkowo chcieli zamontować podsłuchy w telefonach sztabowców.

Kto stał za zleceniem włamania do Watergate?

Akcję sfinansował Komitet Reelekcji Prezydenta. Działania te służyły urzędującemu prezydentowi z ramienia Republikanów, którym był Richard Nixon. Śledztwo wykazało powiązania zatrzymanych ze służbami specjalnymi, w tym z CIA i FBI.

Jaka była rola dziennikarzy w ujawnieniu afery?

Tropem włamywaczy ruszyli reporterzy dziennika Washington Post. Dziennikarzem, który odegrał kluczową rolę w śledztwie, był Bob Woodward. Ujawniali oni powiązania przestępców z najwyższymi urzędnikami w Białym Domu.

Jak prezydent Nixon zareagował na śledztwo?

Prezydent wiedział o nielegalnych działaniach i osobiście kazał je tuszować. Zakazał pracownikom administracji współpracy ze śledczymi. Przez wiele miesięcy kłamał w oświadczeniach publicznych i odpierał zarzuty o swój udział w skandalu.

Co ostatecznie pogrążyło prezydenta USA?

Kluczowym dowodem okazały się taśmy z Gabinetu Owalnego. Richard Nixon sam nakazał zainstalowanie tajnego systemu nagrywania w swoim biurze. Sąd zmusił go do przekazania nagrań dokumentujących próby zatuszowania włamania.

Czym jest procedura impeachmentu, która groziła Nixonowi?

To proces polityczny polegający na postawieniu prezydenta w stan oskarżenia i usunięciu go z urzędu. Procedurę tę w 1974 roku uruchomiła Izba Reprezentantów. Po ujawnieniu taśm Richard Nixon stracił poparcie w Kongresie.

Kiedy Richard Nixon podał się do dymisji?

Prezydent ogłosił rezygnację 8 sierpnia 1974 roku. Dymisja weszła w życie następnego dnia. Dzięki temu uniknął niemal pewnego usunięcia z urzędu w drodze impeachmentu.

Kto zastąpił Richarda Nixona w Białym Domu?

Nowym prezydentem został Gerald Ford, dotychczasowy wiceprezydent. Miesiąc po objęciu urzędu ułaskawił Richarda Nixona, co wywołało wiele kontrowersji.

Jakie konsekwencje ponieśli współpracownicy prezydenta?

Ułaskawienie objęło tylko Richarda Nixona. Afera zakończyła się wydaniem 48 wyroków skazujących. Wieloletnie kary więzienia otrzymali czołowi współpracownicy prezydenta, w tym były prokurator generalny John Mitchell.