Strona główna » kosmos » Przełomowe wystrzelenie teleskopu Hubble’a

Przełomowe wystrzelenie teleskopu Hubble’a

24 kwietnia 1990 roku o godzinie 08:33:51 czasu lokalnego na orbitę okołoziemską wyniesiono Kosmiczny Teleskop Hubble Space Telescope, który zrewolucjonizował obserwacje Wszechświata. Dzięki niemu astronomia zyskała bezprecedensowo szczegółowe obrazy odległych galaktyk, mgławic i planet.

Data startu
Wyniesienie teleskopu Hubble'a na niską orbitę nastąpiło dokładnie 24 kwietnia 1990 roku.
Kosztowne opóźnienie
Opóźnienie startu wynikało bezpośrednio z tragicznej katastrofy promu Challenger. Wstrzymanie lotów wahadłowców wymusiło przechowywanie gotowego już instrumentu w sterylnym pomieszczeniu przez niemal 4 lata. Koszt utrzymania tego środowiska wynosił około 6000000 USD miesięcznie. To potężne obciążenie budżetowe uratowało jednak skomplikowaną elektronikę przed degradacją.
Główny nosiciel
Maszyną transportującą ten 11-tonowy ładunek na orbitę był amerykański wahadłowiec kosmiczny Discovery.
Margines błędu
Tuż po aktywacji aparatury inżynierowie odkryli fatalną wadę optyczną (tzw. aberrację sferyczną). Główne zwierciadło teleskopu Hubble'a zostało wyszlifowane zbyt płasko na krawędziach o zaledwie 2,2 mikrometra. To grubość odpowiadająca niewielkiemu ułamkowi ludzkiego włosa. Błąd ten całkowicie uniemożliwiał ostre ogniskowanie światła docierającego z odległych galaktyk.
Budżet początkowy
Koszt całego przedsięwzięcia do momentu historycznego wystrzelenia wyniósł ostatecznie 4700000000 USD.
Korekcja optyki
Aby naprawić wadliwy wzrok obserwatorium, agencja NASA zorganizowała w 1993 roku bezprecedensową misję serwisową. Kosmonauci musieli manualnie zainstalować w próżni skomplikowany moduł korekcyjny COSTAR. Operacja ta wymagała odbycia aż pięciu wyczerpujących spacerów kosmicznych. To inżynieryjny majstersztyk.
Wymiary lustra
Średnica głównego zwierciadła wynosi dokładnie 2,4 m (zamiast pierwotnie planowanych 3 m).
Brak silników
Urządzenie to nie posiada konwencjonalnych silników manewrowych ani dysz gazowych do zmiany orientacji. Teleskop Hubble'a obraca się w przestrzeni wyłącznie dzięki zastosowaniu kół reakcyjnych. Rozpędzanie lub hamowanie masywnych wirników wewnątrz kadłuba wymusza precyzyjny obrót całej konstrukcji na zasadzie praw fizyki.
Prędkość orbity
Obserwatorium mknie wokół Ziemi ze średnią prędkością rzędu 27000 km/h.
Czarno-biały obraz
Kamery zamontowane na pokładzie rejestrują docierające z kosmosu światło wyłącznie w skali szarości. Barwne i powszechnie znane zdjęcia mgławic powstają dopiero w laboratoriach na Ziemi. Naukowcy nakładają na siebie cyfrowe filtry optyczne, przypisując konkretne kolory poszczególnym wykrytym pierwiastkom chemicznym.
Pierwsza fotografia
Pierwszym w historii obrazem zarejestrowanym 20 maja 1990 roku była gromada otwarta NGC 3532.
Wybór patrona
Patronem tego monumentalnego projektu został słynny amerykański astronom Edwin Hubble. Był to naukowiec, który w latach 20. XX wieku udowodnił bezspornie fakt rozszerzania się Wszechświata. Jego odkrycie stanowiło solidny fundament, na którym fizycy oparli późniejszą koncepcję Wielkiego Wybuchu.
zobacz: 16 ciekawostek o teleskopie Hubblea

Dodaj ciekawostkę

Przełomowe wystrzelenie teleskopu Hubble’a pytania

Kiedy dokładnie wystrzelono Kosmiczny Teleskop Hubble’a (HST)?

Teleskop opuścił Ziemię 24 kwietnia 1990 roku na pokładzie promu kosmicznego Discovery w ramach misji STS-31.

Na jakiej wysokości umieszczono to potężne obserwatorium?

Urządzenie zostało precyzyjnie ulokowane na orbicie okołoziemskiej na wysokości około 610 km, co zagwarantowało mu działanie poza zasięgiem ziemskich zakłóceń atmosferycznych (oraz poza polem grawitacyjnym ograniczającym widoczność). Był to absolutny priorytet inżynierów.

Kto był wizjonerem, który jako pierwszy zapragnął teleskopu w kosmosie?

Choć urządzenie nazwano na cześć słynnego astronoma Edwina Hubble'a, to ideę umieszczenia teleskopu poza ziemską atmosferą zaproponował po II wojnie światowej astrofizyk Lyman Spitzer.

Dlaczego pierwsze zdjęcia z teleskopu wywołały konsternację naukowców?

Początkowe kadry, nazywane "pierwszym światłem" (zarejestrowane 20 maja 1990 roku), okazały się rozmyte i kompletnie nieprzydatne do badań. Tymczasem wina leżała po stronie błędnie wyszlifowanego głównego zwierciadła. Ten kosztujący niemal 2 mld USD instrument wymagał natychmiastowej misji serwisowej, aby nie stać się kosmicznym śmieciem.

W jakiej konstelacji programów kosmicznych funkcjonuje HST?

Kosmiczny Teleskop Hubble'a jest fundamentalnym elementem programu Great Observatories, funkcjonując w nim obok innych potężnych instrumentów: teleskopu Comptona, teleskopu Chandra oraz teleskopu Spitzera. Zapotrzebowanie na jego czas obserwacyjny wciąż jest gigantyczne.

Jaki cel naukowy wybrano do zrobienia pierwszego zdjęcia?

Jako inauguracyjny obiekt obserwacyjny wytypowano niewielką gromadę otwartą NGC 3532, a obraz uchwycono za pomocą zaawansowanej kamery szerokokątnej (WF/PC). Niestety, usterka optyki pokrzyżowała początkowe plany.

Jakie rewolucyjne obrazy przyniosły kolejne dekady działania urządzenia?

W 1995 roku teleskop zdołał uchwycić jedno z najsłynniejszych ujęć w historii astrofotografii (słynne "Filary Stworzenia"), a rok później zarejestrował ponad 1500 odległych galaktyk na jednym zdjęciu. Co więcej, w XXI wieku instrument posłużył do udowodnienia istnienia ciemnej materii zjawiskiem soczewkowania grawitacyjnego. To absolutnie fundamentalne dane.

Czy misja Teleskopu Hubble'a potwierdziła teorie samego Edwina Hubble'a?

Tak. Nowoczesne obserwacje pozwoliły astrofizykom (m.in. poprzez pomiar stałej Hubble'a) bezsprzecznie udowodnić akcelerację ekspansji całego Wszechświata, co bezpośrednio naprowadziło naukę na ślad istnienia ciemnej energii. Zjawisko to idealnie wpisało się w koncepcje rozszerzającego się kosmosu sformułowane przez Hubble'a w latach 20. XX wieku.

Czy do usunięcia wady optycznej wykorzystano załogowy prom kosmiczny?

Tak. Naprawa (choć nie podczas samego startu, a w późniejszych misjach serwisowych) wymagała precyzyjnego interwencji astronautów bezpośrednio na orbicie. Usunięto wadę zwierciadła.

Jakie agencje kosmiczne sfinansowały budowę tego nowatorskiego teleskopu?

Skomplikowany projekt był wynikiem wieloletniej, międzykontynentalnej współpracy NASA oraz ESA.