Pierwsze wręczenie Nagród Nobla ciekawostki

10 grudnia 1901 roku, w rocznicę śmierci Alfreda Nobla, w Sztokholmie i Oslo odbyła się pierwsza w historii ceremonia wręczenia nagród ufundowanych przez wynalazcę dynamitu.

To prestiżowe wydarzenie, które miało honorować największe umysły i dobroczyńców ludzkości, od samego początku wzbudzało emocje i kontrowersje, stając się najważniejszym punktem w kalendarzu świata nauki i kultury.

Ostatnia aktualizacja: 29 lipca 2026 | 9:08

17 ciekawostek o pierwszym wręczeniu Nagród Nobla

Pierwsza uroczystość wręczenia nagród odbyła się pięć lat po śmierci Alfreda Nobla. Tyle czasu zajęło egzekutorom testamentu pokonanie biurokratycznych przeszkód, walka z niezadowoloną rodziną fundatora oraz utworzenie Fundacji Nobla.
Zgodnie z wolą Nobla, nagrody wręczono w dwóch miastach. W Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie rozdano wyróżnienia z fizyki, chemii, medycyny i literatury, natomiast Pokojową Nagrodę Nobla przyznano w parlamencie Norwegii w Oslo (Norwegia była wówczas w unii personalnej ze Szwecją).
Pierwszym laureatem z fizyki został Wilhelm Conrad Röntgen. Otrzymał nagrodę za odkrycie promieni X, które zrewolucjonizowały medycynę, pozwalając zaglądać w głąb ludzkiego ciała bez użycia skalpela.
W dziedzinie chemii uhonorowano Holendra Jacobusa van ’t Hoffa. Doceniono go za odkrycie praw dynamiki chemicznej i ciśnienia osmotycznego w roztworach, co położyło podwaliny pod nowoczesną chemię fizyczną.
Emil Adolf von Behring otrzymał pierwszego Nobla z medycyny. Niemiecki bakteriolog został nagrodzony za prace nad surowicami, w tym za opracowanie leku na błonicę (dyfteryt), chorobę dziesiątkującą wówczas dzieci.
Najwięcej kontrowersji wzbudził werdykt literacki. Nagrodę otrzymał francuski poeta Sully Prudhomme. Decyzja ta spotkała się z krytyką, gdyż pominięto giganta ówczesnej literatury, Lwa Tołstoja, uważając jego poglądy za zbyt radykalne.
Pierwszą Pokojową Nagrodę Nobla podzielono między dwie osoby. Otrzymali ją Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża, oraz Frédéric Passy, francuski ekonomista i pacyfista, założyciel Międzynarodowej Ligi Pokoju.
Wartość pieniężna pierwszej nagrody wynosiła 150 782 korony szwedzkie. Była to wówczas suma ogromna, odpowiadająca około 20-letnim zarobkom profesora uniwersytetu, co miało zapewnić laureatom niezależność finansową i swobodę w dalszych badaniach.
Alfred Nobel nie ustanowił nagrody z ekonomii. Jest ona przyznawana dopiero od 1969 roku i formalnie nosi nazwę "Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych".
Ceremonia w 1901 roku miała bardzo skromny i poważny charakter, różniący się od dzisiejszych wystawnych bankietów. Uczestniczyli w niej wyłącznie mężczyźni, gdyż w pierwszym roku nie nagrodzono żadnej kobiety.
Król Szwecji Oskar II początkowo był przeciwny idei nagród, uważając, że wyprowadzają one pieniądze z kraju. Zmienił zdanie, gdy uświadomił sobie, jak wielki prestiż i reklamę przyniosą one Szwecji na arenie międzynarodowej.
Ciekawostką jest, że Jean Henri Dunant, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, w momencie jej otrzymania żył w zapomnieniu i ubóstwie w przytułku w Szwajcarii. Nagroda przypomniała światu o jego zasługach.
Dyplomy wręczane laureatom od samego początku były małymi dziełami sztuki. Każdy z nich jest ręcznie kaligrafowany i ozdobiony unikalną ryciną, nawiązującą do tematyki nagrodzonego osiągnięcia.
W 1901 roku nie istniała jeszcze tradycja wygłaszania przez laureatów wykładów noblowskich. Została ona wprowadzona w późniejszych latach i stała się jednym z kluczowych elementów Tygodnia Noblowskiego.
Wybór laureatów był i jest procesem ściśle tajnym. Nominacje i protokoły z obrad komitetów są utajnione na 50 lat, co tylko podsyca spekulacje i emocje towarzyszące ogłaszaniu wyników.
Wilhelm Röntgen był tak skromnym człowiekiem, że nie wygłosił przemówienia podczas bankietu noblowskiego, a nagrodę pieniężną przekazał w całości na badania naukowe na swoim uniwersytecie w Würzburgu.
W pierwszych latach dominowali laureaci z Niemiec i Francji. Nauka amerykańska, która dziś wiedzie prym, w 1901 roku nie otrzymała żadnego wyróżnienia.