Pierwsza udana transplantacja serca

fot. Naudeap / wikipedia.org (CC0 1.0)

3 grudnia 1967 roku zespół pod kierownictwem chirurga Christiaana Barnarda w Kapsztadzie przeprowadził pierwszą udaną transplantację serca u człowieka.

Ten zabieg nie tylko przedłużył życie pacjenta, ale także otworzył zupełnie nowy rozdział w leczeniu chorób serca i na zawsze zmienił oblicze transplantologii.

Ostatnia aktualizacja: 29 lipca 2026 | 9:14

20 ciekawostek o pierwszej udanej transplantacji serca

Operacja odbyła się w szpitalu Groote Schuur w Kapsztadzie, w Republice Południowej Afryki.
Zespołem chirurgów kierował 45-letni wówczas Christiaan Barnard. Mimo że nie był pionierem badań nad transplantacją serca, to właśnie on jako pierwszy odważył się przeprowadzić ten zabieg u człowieka.
Biorcą serca był 53-letni Louis Washkansky, z pochodzenia litewski Żyd, który prowadził w Kapsztadzie sklep spożywczy. Cierpiał na nieuleczalną chorobę serca i cukrzycę, a lekarze dawali mu zaledwie kilka tygodni życia.
Dawczynią serca była 25-letnia Denise Darvall. Kobieta dzień wcześniej została potrącona przez samochód i doznała śmierci mózgu. Jej ojciec, Edward Darvall, w ciągu zaledwie czterech minut podjął heroiczną decyzję o oddaniu serca i nerek córki.
Sama operacja trwała około pięciu godzin. Rozpoczęła się tuż po północy, a zakończyła nad ranem. Serce dawczyni zaczęło bić w ciele biorcy o godzinie 6:13.
Gdy serce podjęło pracę, Barnard wiedział, że odniósł sukces. Powiedział wtedy do swoich asystentów historyczne słowa: "O mój Boże, to będzie działać!".
zobacz: 24 ciekawostki o sercu
Louis Washkansky przeżył z nowym sercem 18 dni. Zmarł 21 grudnia 1967 roku nie z powodu odrzucenia przeszczepu, ale na skutek obustronnego zapalenia płuc. Jego osłabiony przez leki immunosupresyjne organizm nie poradził sobie z infekcją.
Wiadomość o udanym przeszczepie rozeszła się po świecie z prędkością błyskawicy, czyniąc z Barnarda międzynarodową gwiazdę. Stał się on jednym z najsłynniejszych lekarzy w historii, a jego twarz gościła na okładkach największych magazynów.
Operacja była przełomem, ale również wywołała ogromne kontrowersje etyczne. Dotyczyły one głównie definicji śmierci mózgowej, która nie była wówczas prawnie usankcjonowana, oraz kwestii "zabierania" bijącego serca jednej osobie, by dać je drugiej.
Christiaan Barnard zdobywał doświadczenie w dziedzinie transplantologii w Stanach Zjednoczonych, ucząc się u boku pionierów tej dziedziny, takich jak Norman Shumway i Richard Lower, którzy przez lata prowadzili badania na zwierzętach.
Co ciekawe, w momencie operacji sam Christiaan Barnard cierpiał na zaawansowane reumatoidalne zapalenie stawów. Choroba ta powodowała u niego silne bóle i deformacje dłoni, co w przyszłości zmusiło go do porzucenia zawodu chirurga.
Po operacji Louis Washkansky odzyskał przytomność i był w stanie rozmawiać z rodziną i lekarzami. Jego pierwsze słowa skierowane do żony brzmiały: "Dałem ci słowo, że wrócę".
Poza sercem Denise Darvall, tego samego dnia przeszczepiono również jej nerkę dziesięcioletniemu chłopcu.
W operacji brał udział wielorasowy zespół medyczny, co w czasach apartheidu w RPA było niezwykłe. Jednym z kluczowych asystentów Barnarda był czarnoskóry chirurg Hamilton Naki, którego wkład przez lata był umniejszany ze względu na segregację rasową.
Serce Denise Darvall zostało przetransportowane z jednej sali operacyjnej do drugiej w prostym, metalowym pojemniku wypełnionym schłodzonym płynem perfuzyjnym. Cały proces od pobrania do wszczepienia musiał odbyć się w jak najkrótszym czasie.
Leki immunosupresyjne, które podawano Washkansky'emu w celu zapobiegania odrzutowi, były wówczas bardzo prymitywne i stosowano je w ogromnych dawkach. To właśnie one, osłabiając jego odporność, przyczyniły się do śmiertelnego zapalenia płuc.
Zaledwie miesiąc później, 2 stycznia 1968 roku, zespół Barnarda przeprowadził drugą transplantację serca. Biorcą był 59-letni Philip Blaiberg, który przeżył z nowym sercem aż 19 miesięcy, co udowodniło, że przeszczep może być długoterminowym rozwiązaniem.
Pierwszym Polakiem, który podjął próbę przeszczepu serca, był prof. Jan Moll. Dokonał tego w Łodzi w 1969 roku, jednak pacjent zmarł.
Pierwszy udany przeszczep serca w Polsce przeprowadził dopiero w 1985 roku zespół prof. Zbigniewa Religi.
Na pytanie reportera, jak to jest być gwiazdą, Louis Washkansky odpowiedział z łóżka szpitalnego: "Czułem się jak nowa gwiazda filmowa. Ale nie jestem gwiazdą, tylko facetem, który wrócił zza grobu".